English
Dilemma-denken workshop
Van polarisatie naar richting en tractie
In een steeds complexere en meer gepolariseerde wereld lopen organisaties, teams en samenlevingen vast op dezelfde manier, niet omdat leiders verkeerde keuzes maken, maar omdat systemen onder druk doorschieten naar één kant. Dat zie je in organisaties die worstelen met snelheid vs. zorgvuldigheid, dat zie je in de veel genoemde Europese regeldruk. Dilemma-denken helpt om spanning tussen tegenpolen vast te houden en om te zetten in positieve beweging, niet door te kiezen of te middelen, maar door dilemma's te verzoenen.
Spannings
probleem
Performance wordt vaak gezien als een strategie-, leiderschaps- of executieprobleem.
In werkelijkheid is het vaak een spanningsprobleem. Elke strategie en planning bevat beslissende dilemma's, in zowel bedrijven als de samenleving: innovatie versus discipline, korte termijn versus lange termijn, Vrijheid én veiligheid.

Onder druk reageren systemen voorspelbaar: ze kiezen één kant of zoeken een compromis. Beide verzwakken het systeem, de handelingsruimte versmalt en vicieuze cirkels ontstaan.
Dilemma's in de praktijk
Deze spanningslogica zie je overal, een paar voorbeelden:
In organisaties
Purpose én kostenbesparing
In teams
Autonomie én samenhang in besluitvorming.
In de samenleving
Vrijheid én veiligheid, soevereiniteit én samenwerking, leefbaarheid én bereikbaarheid.
Het zijn geen meningsproblemen, maar dilemma's die je moet vasthouden en verzoenen.
Polarisatie versnelt alles
Polarisatie werkt als versneller. Door (sociale) media en algoritmische tunnelvisie krijgen uitersten sneller een podium en mobiliseren zij sneller volgers. Polarisatie is niet per definitie negatief, het signaleert vaak dat er iets wezenlijks speelt met echte positieve én negatieve kanten aan beide polen. Het probleem ontstaat wanneer leiders te laat of te eenzijdig reageren, of vanuit een goed-bedoelde bridge-builder reflex vooral met de mening "pushers" in gesprek gaan. Dan krijgen pushers meer legitimiteit, verdwijnt het "stille midden" uit beeld, en raakt het systeem gevangen in conflict.
Wat dilemma-denken oplost
Dilemma-denken verschuift de vraag van "Welke kant kiezen we?" naar "Hoe versterken deze waarden elkaar?".

De kernvraag is bewust ongemakkelijk: Hoe kunnen we waarde X verbeteren DOOR waarde Y te benutten, en vice versa?
Die vraag vergroot het handelingsrepertoire, activeert mensen die voordelen aan beide kanten zien en leidt vaak tot oplossingen die je zonder die spanning nooit had gevonden.
Het resultaat is geen compromis, maar een betere oplossing dan beide kanten afzonderlijk.
Opwaartse cirkels
Wanneer één kant de overhand krijgt, ontstaan voorspelbare pathologieën:
  • Daadkracht wordt roekeloosheid
  • Proces wordt verstikking
  • Autonomie wordt fragmentatie
  • Samenhang wordt rigiditeit
Organisaties en instellingen compenseren met meer controle, escalatie en politiek, waardoor het probleem groter wordt.
Inzicht in de heersende dilemma's en resulterende vicieuze cirkels geeft essentieel inzicht in het probleem.
De doorbraak: beslissende dilemma's steeds opnieuw goed verzoenen in dagelijkse keuzes. Zo ontstaan opwaartse cirkels van meer vertrouwen, betere besluiten en snellere uitvoering.
Als spanning blijft liggen, wordt ze destructief.
Als spanning wordt vastgehouden, wordt ze productief.
Van waarden naar gedrag, van strategie naar uitvoering
Waarden werken alleen als ze spanning bevatten én worden vertaald naar zichtbaar gedrag. Totdat je kunt aanwijzen wat een waarde betekent qua concreet gewenst en ongewenst gedrag op dinsdagmorgen in het bestuursoverleg, in een belangrijk besluit, in budgettering, heb je geen waarde maar een slogan.
Dilemma-denken maakt die vertaling expliciet en verbindt strategie met dagelijks gedrag.
Zo werkt de workshop
We werken altijd met een reëel dilemma dat speelt in jouw team of organisatie.
01
Identificeer het dilemma
02
Breng het dilemma in kaart
Wat zijn de assen, wie voelt alle spanning?
03
Rek het dilemma uit
Benoem positieve en negatieve kanten van beide polen.
04
Maak stereotypen van beide polen
Tevens van mogelijke oplossingen.
05
Verzoen het dilemma
Hoe verbeteren we X door Y, en vice versa?
06
Ontwikkel het actieplan
Bepaal acties en ondersteunend gedrag.
Praktisch, scherp en veilig, geen debat, geen theorie, maar gezamenlijk denken, oplossen en vastleggen.
Voor wie en wanneer?
Management Team
heidag of teambuilding
Halve of hele dag, afgestemd op de context, bijvoorbeeld om een gedeelde “We-cultuur” en bijbehorend gedrag concreet te maken.
Leiderschapstraining en activatie in de organisatie
Voor teams en leiders die waarden willen vertalen naar dagelijks gedrag en de vaardigheid willen versterken om effectief samen te werken in diverse teams.
Groepsinterventie bij vastlopen of polarisatie
Wanneer polarisatie en impliciet aanwezige vicieuze cirkels de samenwerking remmen. Voor coöperaties, overheidsinstanties en bedrijfsconflict-situaties.
Typisch resultaat: Helderheid van het probleem, nieuwe onverwachte oplossingen, tractie.
Versnellen met de Dilemma Solver
Waar passend gebruiken we de Dilemma Solver, een analyse- en opnametool die helpt om impliciete dilemma's scherp te verwoorden, patronen zichtbaar te maken en real-time oplossingsrichtingen te suggereren. Het versnelt inzicht en doorbraken, zonder het menselijke gesprek te vervangen, de dialoog blijft leidend.
Over dit initiatief
Dit is een initiatief van Trompenaars Hampden-Turner Consulting. Alle rechten met betrekking tot de dilemma-verzoeningsmethode zijn voorbehouden aan THTConsulting.com.